Mobilność wojskowa to nie tylko pojazdy bojowe, ale również układy hydrauliczne, zawieszenia, mechanizmy wykonawcze, wyciągarki, przyczepy, naczepy, platformy transportowe i elementy wsparcia logistycznego. W Małopolsce ten obszar ma mocne zaplecze przemysłowe.
Najbardziej zaawansowanym podmiotem w tym segmencie jest PONAR Wadowice S.A. Firma posiada certyfikaty i uprawnienia wymagane w sektorze obronnym, w tym AQAP, koncesję MSWiA na produkcję specjalną oraz kod NCAGE NATO. Jej rozwiązania są stosowane m.in. w samobieżnych haubicach bojowych, pojazdach opancerzonych, systemach artyleryjskich i obrony przeciwlotniczej, stacjach radiolokacyjnych oraz systemach sterowania elementami uzbrojenia.
Drugą grupę stanowią producenci wyposażenia wspierającego mobilność, ewakuację i obsługę pojazdów. Dragon Winch / Abilus Group z Balic oferuje wyciągarki elektryczne, hydrauliczne, przemysłowe, przenośne i ręczne, w tym indywidualne projekty dedykowane m.in. dla wojska. Firma została przypisana w bazie sektora obronnego do segmentów lądowego, powietrznego i morskiego oraz do obszarów mobilności, komponentów i ochrony wojsk.
Podobny profil uzupełniający ma HUSAR Winch / Kwella z Jawiszowic, specjalizujący się w rozwiązaniach dla motoryzacji, przemysłu, wojsk, służb ratowniczych i budownictwa. Firma deklaruje doświadczenie w realizacji rozwiązań dla sektora wojskowego oraz eksport do ponad 40 krajów.
Ważną rolę może pełnić także Zasław z Andrychowa, producent pojazdów użytkowych, przyczep i naczep, w tym przyczep oraz naczep o zastosowaniu wojskowym.
Kompozyty wspierają mobilność pojazdów wojskowych
Rozwój mobilności wojskowej jest bezpośrednio związany z ograniczaniem masy pojazdów i przewożonego wyposażenia. Każdy dodatkowy system – osłona balistyczna, sensor, moduł łączności, uzbrojenie, wyciągarka czy mechanizm hydrauliczny – zwiększa masę platformy, wpływając na jej zasięg, zużycie paliwa, zdolność pokonywania przeszkód oraz możliwość transportu drogą powietrzną lub kolejową. Materiały kompozytowe pozwalają częściowo zrekompensować ten wzrost masy bez rezygnacji z wymaganej funkcjonalności. Amerykańskie ośrodki rozwoju pojazdów wojskowych wskazują, że lekkie materiały są potrzebne właśnie po to, aby równoważyć masę nowych sensorów, układów napędowych i dodatkowego wyposażenia.
Kompozyty wzmacniane włóknami szklanymi, węglowymi lub aramidowymi mogą być stosowane w elementach karoserii, dachach, pokrywach, błotnikach, drzwiach, osłonach podzespołów, skrzyniach wyposażenia i modułach zabudowy pojazdów specjalnych. Ich wykorzystanie pozwala łączyć małą masę z odpornością na korozję oraz możliwością wykonywania elementów o złożonych kształtach. Europejska Agencja Obrony wskazuje zaawansowane materiały dla pojazdów opancerzonych i lądowych platform bojowych jako jeden z ważnych kierunków rozwoju technologii obronnych.
Szczególnym obszarem są lekkie osłony balistyczne. Układy hybrydowe łączące ceramikę, metale oraz kompozyty włókniste mogą służyć do ochrony kabiny, załogi i kluczowych podzespołów pojazdu. Odpowiednio zaprojektowane panele można montować jako wymienne moduły, dostosowując poziom ochrony do charakteru misji. Ograniczenie masy opancerzenia pozostawia jednocześnie większą rezerwę na hydraulikę, wyposażenie ratownicze, systemy elektroniczne lub dodatkowy ładunek. Amerykańskie programy wojskowe rozwijają lekkie kompozyty między innymi w celu ograniczania masy dodatkowych pakietów ochronnych.
Materiały kompozytowe mogą wspierać także konstrukcję przyczep, naczep i platform transportowych. Panele przekładkowe z lekkim rdzeniem mogą być wykorzystywane w ścianach, dachach, podłogach technicznych i zabudowach kontenerowych. Niższa masa własna platformy oznacza możliwość przewiezienia większej ilości wyposażenia przy zachowaniu dopuszczalnej masy całkowitej zestawu. Rozwiązania takie są szczególnie interesujące w mobilnych warsztatach, stanowiskach dowodzenia, modułach serwisowych i zabudowach przeznaczonych do transportu wrażliwej aparatury.
Kompozyty mogą znaleźć zastosowanie również w elementach układów przeniesienia napędu i mechanizmach wykonawczych. Włókna węglowe umożliwiają projektowanie lekkich wałów, obudów, ramion i innych elementów wymagających wysokiego stosunku sztywności do masy. Technologie ciągłego wzmocnienia włóknistego są rozwijane także z myślą o złożonych częściach układów napędowych, w których ważne są trwałość zmęczeniowa i ograniczenie masy wirujących komponentów.
Interesującym kierunkiem może być integracja małopolskich kompetencji hydraulicznych z projektowaniem elementów hybrydowych metal–kompozyt. Metalowe przyłącza, powierzchnie robocze i punkty mocowania mogłyby być łączone z lekkimi strukturami kompozytowymi w siłownikach, ramionach podporowych, wysięgnikach, mechanizmach podnoszenia lub obudowach urządzeń. Takie rozwiązania wymagają jednak dokładnego projektowania połączeń, odporności na uderzenia oraz niezawodności w zmiennych temperaturach i warunkach polowych.
Połączenie kompetencji PONAR Wadowice w zakresie hydrauliki, producentów wyciągarek z Balic i Jawiszowic, zaplecza pojazdowego Andrychowa oraz krajowych firm i jednostek badawczych rozwijających kompozyty mogłoby stworzyć pełniejszy łańcuch dostaw dla mobilności wojskowej. Obejmowałby on hydraulikę i mechanizmy wykonawcze, lekkie zabudowy, osłony balistyczne, elementy transportowe, konstrukcje odporne na korozję oraz demonstratory nowych rozwiązań dual-use.
Ten segment pokazuje, że małopolska obronność nie opiera się wyłącznie na uzbrojeniu. Równie ważne są komponenty, logistyka, recovery, transport i zdolność do utrzymania sprawności pojazdów w trudnych warunkach operacyjnych.
Zobacz także na Kompozyty.net:
- Kompozyty w nowoczesnym wojsku – lekkość, wytrzymałość i bezpieczeństwo – tekst o znaczeniu lekkich materiałów w pojazdach opancerzonych, systemach obrony powietrznej i wyposażeniu żołnierza.
- Kompozyty metalowe – zastosowania – materiał akademicki pokazujący zastosowania kompozytów metalowych m.in. w lekkich osłonach balistycznych, pojazdach specjalnych i komponentach narażonych na ekstremalne obciążenia.
- Włókna węglowe – kluczowy materiał w nowoczesnych kompozytach – o zastosowaniach włókien węglowych m.in. w pojazdach wojskowych, hełmach balistycznych i strukturach wymagających niskiej masy.
- Kompozyty w centrum uwagi podczas European Defence Innovation Days 2025 w Krakowie – o roli kompozytów w pojazdach opancerzonych, dronach, systemach rakietowych i lekkich strukturach mobilnych.