Kompozyty ceramiczne (CMC, Ceramic Matrix Composites) na bazie węglika krzemu mogą pracować w temperaturach, przy których klasyczne nadstopy niklu wymagają intensywnego chłodzenia. Brytyjskie konsorcjum z udziałem firmy Archer Technicoat oraz ośrodków AMRC i MTC wyprodukowało i wykończyło demonstrator łopatki silnika lotniczego z kompozytu SiC/SiC, potwierdzając krajową ścieżkę wytwarzania na poziomie gotowości technologicznej TRL 5.
Kompozyty ceramiczne w silniku: co zbudowało konsorcjum
Jak poinformowało 28 października 2026 r. AMRC Uniwersytetu w Sheffield w komunikacie o demonstratorze CMC, wykonany element to zakrzywiona łopatka kierująca przepływem powietrza w silniku. W projekcie uczestniczyły: Archer Technicoat Limited (ATL) z High Wycombe, specjalista od powłok, Advanced Manufacturing Research Centre (AMRC) oraz Manufacturing Technology Centre (MTC) z Coventry. Oba ośrodki należą do brytyjskiej sieci High Value Manufacturing Catapult. Specjalną formę grafitową do procesu współopracowało Niemieckie Centrum Lotnictwa i Kosmonautyki (DLR).
Uzasadnienie jest przede wszystkim termiczne. Według AMRC tradycyjne nadstopy na bazie niklu pracują w temperaturach do ok. 1 000 °C, natomiast kompozyty CMC z węglika krzemu – do ok. 1 650 °C, co ogranicza potrzebę stosowania układów chłodzenia. Wyższa temperatura pracy przekłada się na lepszą sprawność silnika, a w efekcie na niższe zużycie paliwa i emisje. Silniki lotnicze są dziś głównym, ale nie jedynym polem zastosowań tych materiałów.
Trzy etapy: infiltracja CVI, cięcie laserem, szlifowanie
Ścieżka technologiczna demonstratora obejmowała trzy etapy, za które odpowiadali kolejni partnerzy:
- Wytworzenie materiału (ATL). Tkane włókna z węglika krzemu (SiC) przekształcono w lity element nośny metodą chemicznej infiltracji z fazy gazowej (CVI, Chemical Vapour Infiltration) w formie grafitowej. W tym procesie osnowa ceramiczna narasta z prekursorów gazowych bezpośrednio na włóknach preformy.
- Szybkie przycinanie (MTC). Nadmiar materiału usunięto cięciem laserowym, które eliminuje problem zużycia narzędzi.
- Wykończenie precyzyjne (AMRC). Zakrzywione powierzchnie aerodynamiczne wykończono szlifowaniem ściernym na obrabiarce CNC, a otwory montażowe wykonano wiertłami koronowymi o małej średnicy, tak aby nie doprowadzić do pęknięć kruchej ceramiki. Prace uzupełniło modelowanie metrologiczne.
Węglik krzemu jest tu zarówno materiałem włókien, jak i osnowy – stąd oznaczenie SiC/SiC.
Konsorcjum podaje, że zweryfikowało całą trzyetapową ścieżkę do poziomu TRL 5 w warunkach krajowych zakładów. Jak relacjonuje CompositesWorld w artykule o brytyjskim demonstratorze SiC CMC, wynik ma być punktem odniesienia dla przyszłych linii produkcyjnych, bo pokazuje, że szybkie cięcie laserowe i precyzyjne szlifowanie mogą się wzajemnie uzupełniać. Daniel Whitehead, starszy specjalista techniczny AMRC, wskazał, że kluczowe jest ustalenie, jak obrabiać funkcjonalne komponenty z tych nowych materiałów bez ich uszkadzania. Sam projekt określił jako krok w stronę samowystarczalności Wielkiej Brytanii w zaawansowanym wytwarzaniu wysokotemperaturowym.
Od osłon turbin do pieców przemysłowych
Kompozyty CMC nie są nowością w lotnictwie cywilnym – nowa jest skala i rozproszenie kompetencji. GE Aerospace informował w 2021 r., że jego zakład w Asheville w Karolinie Północnej, wytwarzający komponenty CMC od 2014 r., wysłał stutysięczną osłonę turbiny z tego materiału. W każdym silniku LEAP pracuje 18 takich osłon. Według producenta CMC z włóknami SiC ważą jedną trzecią tego, co tradycyjne stopy metali, i mają dwukrotnie wyższą odporność temperaturową.
Potencjał wykracza jednak poza lotnictwo. Finansowany z programu Horyzont 2020 projekt CEM-WAVE (opis w bazie CORDIS), realizowany od października 2020 r. do września 2024 r. i koordynowany przez Uniwersytet w Pizie, rozwijał infiltrację CVI wspomaganą mikrofalami (MW-CVI), aby znacząco obniżyć koszty wytwarzania CMC. Celem była walidacja rury CMC z wbudowanymi czujnikami w piecu z rurami promiennikowymi – jako zamiennika stopów typu Inconel i stali nierdzewnych w przemyśle energochłonnym. Budżet projektu wyniósł ok. 4,88 mln euro, a konsorcjum liczyło 17 partnerów z Włoch, Niemiec, Wielkiej Brytanii, Francji i Hiszpanii.
Co to oznacza dla branży w Polsce?
Brytyjski przykład pokazuje, że w przypadku CMC wąskim gardłem nie jest wyłącznie sam materiał, lecz cały łańcuch: preformy z włókien SiC, infiltracja, oprzyrządowanie grafitowe, obróbka wykańczająca i metrologia. Każde z tych ogniw to osobna kompetencja, którą mogą rozwijać wyspecjalizowane firmy i laboratoria – niekoniecznie te, które wytwarzają gotowy komponent.
Dla krajowych zakładów obróbki części silników i turbin oraz dla dostawców narzędzi szczególnie interesujący jest etap wykończenia. Obróbka kruchej ceramiki kompozytowej bez wprowadzania uszkodzeń wymaga innych strategii niż obróbka nadstopów czy kompozytów polimerowych – od doboru ściernic i wierteł, przez parametry cięcia laserowego, po metody kontroli nieniszczącej. To obszar, w którym polskie zaplecze badawcze może wnieść realny wkład; o kompetencjach krajowych instytutów w dziedzinie nowoczesnych materiałów pisaliśmy m.in. w artykule o Łukasiewicz – Krakowskim Instytucie Technologicznym.
Istotny jest też kontekst strategiczny. Zarówno projekt brytyjski, jak i europejskie programy badawcze akcentują budowę własnych łańcuchów dostaw materiałów wysokotemperaturowych. Dla firm z Polski oznacza to szansę na udział w międzynarodowych konsorcjach – pod warunkiem, że wniosą do nich konkretną, mierzalną kompetencję procesową, np. w obróbce, inspekcji lub oprzyrządowaniu.
Najważniejsze informacje w skrócie
- ATL, AMRC i MTC, z formą grafitową współopracowaną z DLR, wykonały demonstrator łopatki silnika z SiC/SiC; ścieżka produkcyjna osiągnęła poziom TRL 5.
- Proces obejmuje infiltrację CVI tkanych włókien SiC, przycinanie laserowe, szlifowanie CNC i wiercenie wiertłami koronowymi.
- Według AMRC kompozyty SiC CMC pracują w ok. 1 650 °C wobec ok. 1 000 °C dla nadstopów niklu.
- Kompozyty ceramiczne trafiają także do przemysłu energochłonnego – projekt CEM-WAVE rozwijał tańszą infiltrację wspomaganą mikrofalami.
Źródła
- Ceramics breakthrough drives onshore next-gen engine component builds — University of Sheffield AMRC, 2026-10-28
- U.K. Consortium Produces SiC CMC Engine Airfoil Demonstrator — CompositesWorld, 2026-11-04
- GE Aviation reaches new milestones in advanced manufacturing — GE Aerospace, 2021-08-11
- CEM-WAVE: Novel Ceramic Matrix Composites produced with Microwave assisted Chemical Vapour Infiltration process for energy-intensive industries — CORDIS, Komisja Europejska, 2024-09-30
Artykuł przygotowany przez redakcję Kompozyty.net z wykorzystaniem narzędzi sztucznej inteligencji (AI) na podstawie źródeł wymienionych powyżej. Ilustracja poglądowa została wygenerowana przez AI.