Włókno węglowe z recyklingu: przędza rCF w testach Fraunhofera i wspornik lotniczy z FHNW

Szpule czarnej przędzy z włókna węglowego z recyklingu, taśma kompozytowa i mały wspornik na stole w laboratorium

Włókno węglowe z recyklingu (rCF) coraz częściej trafia do procesów zarezerwowanych dotąd dla włókna pierwotnego. Instytut Fraunhofer IGCV w Augsburgu testuje przędzę ze 100% rCF opracowaną przez Toyota Industries, a badacze ze szwajcarskiej uczelni FHNW pokazali wspornik do wnętrza samolotu z taśmy rCF w osnowie PEI. Oba projekty odpowiadają na to samo pytanie: jak zamienić odzyskane, nieciągłe włókna w półprodukt, który da się przetwarzać na istniejących liniach.

Przędza ze 100% rCF: włókno węglowe z recyklingu na liniach tekstylnych

Jak podał 10 listopada 2026 r. serwis CompositesWorld, Fraunhofer IGCV (Fraunhofer Institute for Casting, Composite and Processing Technology) ocenia przędzę wytwarzaną w całości z włókien węglowych odzyskanych ze zużytych kompozytów CFRP. Producentem jest japońska Toyota Industries, która przeniosła na włókno węglowe swoje wieloletnie doświadczenie w przędzalnictwie bawełny. Odzyskane włókna są porządkowane i łączone w jednorodną przędzę o stałym kierunku włókien.

Według opisu technicznego Toyota Industries w magazynie Compositi przędza z włókna węglowego z odzysku jest nieskręcana, a jej masa liniowa wynosi od 100 do 1600 tex. Możliwa jest też przędza mieszana z włóknami syntetycznymi w dowolnych proporcjach. Producent deklaruje, że materiał można przetwarzać na tych samych urządzeniach co włókno pierwotne: w tkaniu (na krosnach chwytakowych i pneumatycznych), w technologii prepregów, w formowaniu w autoklawie i w prasie, w formowaniu RTM (Resin Transfer Moulding) oraz w pultruzji. Wśród zastosowań rozwojowych firma wymienia ramę nicielnicową do krosien pneumatycznych i śrubę napędową dla jednostek pływających.

Fraunhofer IGCV sprawdza materiał w trzech procesach: prasowaniu na mokro (wet compression moulding), infuzji i technologii prepregowej. CompositesWorld nie podaje jeszcze wyników tych badań. CompositesWorld określa projekt jako pierwszy krok do szerszej europejskiej współpracy w obszarze rCF – instytut zaprasza do kontaktu firmy i ośrodki badawcze zajmujące się włóknem z recyklingu i materiałami cyrkularnymi. Augsburska placówka ma już doświadczenie z rCF: koordynowała projekt CIDER (panel drzwi samochodu z rCF i żywicy Elium), w projekcie ScrapSeRO badała z firmą Broetje-Automation automatyczne układanie włókien (AFP) z rCF, a z włókien z recyklingu opracowała materiał SMV (sheet molding veil) do cienkościennej wewnętrznej powłoki drzwi śmigłowca.

Ile właściwości zostaje po recyklingu?

Dane o właściwościach pochodzą od producenta, nie z testów Fraunhofera, i źródła różnią się w szczegółach. CompositesWorld, powołując się na raport Toyota Industries z 2023 r., podaje, że kompozyt z przędzy rCF osiąga ok. 70% wytrzymałości na rozciąganie i ok. 90% modułu sprężystości porównywalnego laminatu z włókna pierwotnego. W tekście technicznym samej Toyota Industries mowa jednak o próbie zginania: ok. 70% wytrzymałości na zginanie i ok. 90% modułu przy zginaniu, przy czym autorzy zaznaczają, że liczba wykonanych prób była niewystarczająca. Wyniki należy więc traktować jako wstępne.

Producent szacuje, że rezygnacja z wysokotemperaturowego etapu wytwarzania włókna pierwotnego (w opisie Toyota Industries – kalcynacji), który odpowiada za większość emisji, ogranicza emisje CO₂ o ok. 80%. Technologia zdobyła w 2023 r. nagrodę JEC Composites Innovation Award w kategorii Circularity & Recycling.

Taśma rCF/PEI z FHNW: wspornik do kabiny samolotu

Drugą drogę pokazuje Instytut Inżynierii Polimerów szwajcarskiej uczelni FHNW (University of Applied Sciences and Arts Northwestern Switzerland). Zespół opisał w czasopiśmie Journal of Manufacturing and Materials Processing (publikacja z 5 sierpnia 2026 r.) taśmę z wysoko zorientowanych, nieciągłych włókien rCF w osnowie polieterimidu (PEI). Średnia długość włókien wynosi ok. 50 mm, a ich udział objętościowy 45,1%. Pasma taśmy o szerokości 1 mm układano wzdłuż zaprojektowanych trajektorii włókien w module AFT Build Module, wytwarzając demonstrator – wspornik do wnętrza samolotu nazwany Eco Bracket. Na pracę zwrócił uwagę 4 listopada 2026 r. CompositesWorld w notatce o taśmach rCF dla wnętrz samolotów.

Najważniejsze wyniki badań laminatu (wartości średnie):

  • wytrzymałość na rozciąganie wzdłuż włókien: 1108,6 MPa, moduł 40,27 GPa;
  • wytrzymałość na ściskanie wzdłuż włókien: 643,0 MPa, moduł 49,87 GPa;
  • wytrzymałość na ścinanie w płaszczyźnie: 110,2 MPa;
  • gęstość kompozytu: 1,52 g/cm³.

W próbie statycznej wspornik z rCF/PEI przeniósł maksymalnie 3517,6 N, wobec 3781 N dla wspornika referencyjnego z PEKK, czyli 93% obciążenia odniesienia. Oba elementy zniszczyły się w rejonie otworów montażowych, co zgadzało się z obliczeniami MES. Analiza cyklu życia (LCA) wykazała ślad węglowy wspornika na poziomie 0,678 kg CO₂-eq, wobec 5,1 kg dla odlewu z aluminium i 20,9 kg dla elementu frezowanego z aluminium – to odpowiednio ok. 86,7% i 96,8% mniej.

Autorzy nie ukrywają ograniczeń. Głównym problemem jest powtarzalność układania i konsolidacji w pobliżu otworów oraz na zakrzywieniach, a model MES oddał sztywność początkową i miejsce zniszczenia, ale nieliniową odpowiedź tylko jakościowo. Zalecają ściślejszą kontrolę procesu, lokalne wzmocnienia przy otworach i optymalizację ścieżek włókien.

Recykling włókna węglowego: forma półproduktu decyduje o zastosowaniu

Recykling włókna węglowego daje materiał nieciągły, który bez uporządkowania trudno wykorzystać w elementach konstrukcyjnych, gdzie liczy się orientacja włókien. Oba projekty idą w tym samym kierunku: zamieniają rCF w przędzę albo taśmę, czyli w półprodukt znany producentom tkanin, prepregów i laminatów. Różnią się celem – Toyota Industries stawia na zamiennik włókna pierwotnego na istniejących liniach tekstylnych, FHNW na termoplastyczną taśmę do automatycznego układania z udokumentowanym śladem węglowym gotowej części.

Co to oznacza dla branży w Polsce?

  • Przetwórcy tkanin i prepregów mogą traktować włókno węglowe z recyklingu w postaci przędzy jako kandydata do testów na własnych liniach, ale przed decyzją warto poczekać na niezależne wyniki Fraunhofer IGCV dla infuzji, prepregów i prasowania na mokro.
  • Dostawcy elementów wnętrz kabin samolotów dostają przykład, jak połączyć dane LCA z walidacją konstrukcyjną części. Jednocześnie autorzy wskazują powtarzalność procesu jako główną barierę – a to ona decyduje o kwalifikacji w lotnictwie.
  • Zespoły B+R mają otwarte drzwi: Fraunhofer IGCV szuka europejskich partnerów do prac nad rCF, co może być punktem wyjścia do wspólnych projektów.
  • Projektanci powinni ostrożnie podchodzić do danych materiałowych: wartości dla przędzy pochodzą od producenta i z różnych prób, a niektóre zostały wykonane na małej liczbie próbek.

Szerzej o ekonomice odzysku materiałów pisaliśmy w tekście „Drugie życie kompozytów – czy recykling naprawdę się opłaca?”, a o alternatywnej drodze – żywicach umożliwiających naprawę i odzysk – w artykule o żywicach witrymerowych.

Najważniejsze informacje w skrócie

  • Fraunhofer IGCV testuje przędzę ze 100% rCF od Toyota Industries (100–1600 tex) w infuzji, prepregach i prasowaniu na mokro.
  • Według producenta laminat z przędzy rCF zachowuje ok. 70% wytrzymałości i ok. 90% modułu – źródła różnią się co do rodzaju próby.
  • FHNW opracowała taśmę rCF/PEI (45,1% obj. włókna) i wspornik lotniczy przenoszący 93% obciążenia wspornika z PEKK.
  • Ślad węglowy wspornika z rCF/PEI jest o ok. 86,7% niższy niż odlewu z aluminium.

Źródła

Artykuł przygotowany przez redakcję Kompozyty.net z wykorzystaniem narzędzi sztucznej inteligencji (AI) na podstawie źródeł wymienionych powyżej. Ilustracja poglądowa została wygenerowana przez AI.