Kompozyty, lekkie struktury dual-use i materiały zaawansowane – małopolska specjalizacja dla obronności przyszłości

Współczesna obronność coraz rzadziej opiera się wyłącznie na masie, pancerzu i sile ognia. Coraz większe znaczenie mają mobilność, odporność, modułowość, zdolność szybkiego wdrożenia, redukcja masy, odporność środowiskowa, integracja sensorów i możliwość produkcji komponentów w sposób powtarzalny. Właśnie dlatego kompozyty, lekkie struktury dual-use i materiały zaawansowane stają się jednym z najważniejszych kierunków rozwoju technologii obronnych. Małopolska ma w tym obszarze szczególnie interesujący potencjał.

Ten potencjał wynika z połączenia kilku grup podmiotów. Pierwszą tworzą firmy kompozytowe i materiałowe. Drugą – instytucje badawcze oraz uczelnie. Trzecią – klastry, akceleratory i organizacje integrujące środowisko. Czwartą – firmy zbrojeniowe, mobilnościowe i cyfrowe, które mogą być użytkownikami lub integratorami zaawansowanych materiałów w konkretnych systemach.

Jednym z najbardziej bezpośrednich przykładów zastosowania kompozytów w sektorze obronnym jest HOMSA z Krakowa. Firma wskazuje w bazie sektora obronnego m.in. konstrukcję kompozytową zespołu armaty morskiej OSU-35K, wkłady ochrony balistycznej, zbiornik paliwa AHS, komponenty kompozytowe wielu urządzeń, Video Tracker AI, drony z włókna węglowego, roboty i obudowy szczelne EMC. Opis działalności HOMSA obejmuje projektowanie i produkcję konstrukcji kompozytowych z włókna węglowego, szklanego, aramidowego i lnianego w połączeniu z metalami oraz tworzywami sztucznymi.

Znaczenie HOMSA polega na tym, że firma nie reprezentuje wyłącznie klasycznego podejścia do kompozytów jako „lekkiego materiału”. W jej profilu widać raczej kierunek integracyjny: kompozyty, balistyka, drony, robotyka, AI video tracking, obudowy elektromagnetyczne i komponenty systemów wojskowych. To bardzo dobrze odpowiada trendowi dual-use, w którym materiał staje się częścią większego systemu: nośnika, sensora, platformy, osłony albo elementu ochrony infrastruktury.

Drugim istotnym podmiotem jest New Era Materials. Firma opisuje kompozyty jako materiały o wysokiej odporności na korozję, chemikalia i ekstremalne warunki środowiskowe, a w zastosowaniach obronnych wskazuje pancerze, kadłuby samolotów i helikopterów, hełmy, osłony balistyczne oraz elementy konstrukcyjne pojazdów opancerzonych. Z punktu widzenia obronności szczególnie istotne jest połączenie redukcji masy z odpornością mechaniczną i środowiskową. Lżejszy pancerz, element pojazdu, osłona lub obudowa systemu oznacza większy zasięg, łatwiejszy transport, mniejsze zużycie energii i większą mobilność operacyjną.

Kolejnym ważnym elementem ekosystemu jest Carbon Design. Firma specjalizuje się w projektowaniu technologii wytwarzania elementów kompozytowych, optymalizacji procesów, automatyzacji, minimalizacji odpadów i redukcji zużycia energii. Wskazuje kompetencje w technologii Forged Carbon / Carbon SMC, a także w procesach takich jak Vacuum Infusion, Prepreg Compression Moulding, Liquid Composite Moulding, Pultrusion i Automated Tape Laying. Firma pracuje z włóknami węglowymi, szklanymi, aramidowymi, bazaltowymi i naturalnymi.

W kontekście obronnym takie kompetencje mogą mieć znaczenie dla produkcji lekkich elementów UAV, osłon, elementów mobilnych platform, obudów sensorów, struktur transportowych, komponentów wyposażenia żołnierza, paneli ochronnych lub elementów infrastruktury modułowej. Szczególnie istotne jest to, że Carbon Design podkreśla powtarzalność, jakość detalu, automatyzację i redukcję odpadu. Dla sektora obronnego są to parametry równie ważne jak sama wytrzymałość materiału, ponieważ przyszłe wdrożenia wymagają nie tylko prototypów, ale zdolności do skalowalnej, kontrolowanej produkcji.

Kompozyty nie funkcjonują jednak bez zaplecza surowcowego i materiałowego. W tym miejscu istotna jest rola Grupy Azoty Compounding z Tarnowa, która specjalizuje się w opracowywaniu i produkcji modyfikowanych tworzyw sztucznych, znajdujących zastosowanie również w przemyśle zbrojeniowym. Firma wskazuje możliwość dostosowania tworzywa do konkretnych zastosowań, regulacji oraz wymagań klienta. Takie kompetencje są ważne dla elementów konstrukcyjnych, obudów, komponentów odpornych na warunki środowiskowe, materiałów technicznych i rozwiązań wymagających krótkich serii lub specjalnych właściwości.

Równoległym kierunkiem materiałów zaawansowanych jest metalurgia proszków. W Krakowie działa Gevorkyan Force Defence Poland, które opisuje swoją obecność jako strategiczną ekspansję Grupy GEVORKYAN na polski rynek w celu wzmacniania przemysłu obronnego przez innowacje i specjalistyczne rozwiązania nowej generacji. Firma wskazuje kompetencje inżynierskie w zakresie technologii metalurgii proszków oraz współpracę z możliwościami produkcyjnymi Grupy GEVORKYAN. Metalurgia proszków może być istotna dla precyzyjnych, powtarzalnych i specjalistycznych komponentów mechanicznych, które muszą spełniać wysokie wymagania trwałościowe i jakościowe.

Nie można pominąć również tekstyliów specjalnych. Andropol z Andrychowa jest wskazywany jako lider w produkcji tkanin mundurowych dla Wojska Polskiego, policji, straży granicznej, straży pożarnej oraz militarnych odbiorców zagranicznych. Firma deklaruje spełnianie standardów MON, MSW i NATO oraz przydatność tkanin w specjalnych warunkach bojowych. W szerszym ujęciu tekstylia techniczne są częścią segmentu materiałów dual-use: od mundurów, przez ochronę osobistą, po warstwy funkcjonalne, kamuflaż, odporność środowiskową i komfort użytkownika.

Zaplecze naukowo-badawcze wzmacnia Łukasiewicz – Krakowski Instytut Technologiczny. Jego Centrum Materiałów i Technologii Wytwarzania specjalizuje się w projektowaniu, technologiach wytwarzania, kształtowania, obróbki i badaniach materiałów, obejmując m.in. stopy żelaza, kobaltu i niklu, stopy metali nieżelaznych, technologie formy, technologie wytwarzania addytywnego, techniki spiekania, obróbkę skrawaniem, narzędzia, badania wysokotemperaturowe i badania korozji. Dla przemysłu obronnego oznacza to dostęp do kompetencji, które są potrzebne przy certyfikacji, testowaniu, prototypowaniu i rozwiązywaniu problemów technologicznych.

Ważną rolę edukacyjną i kompetencyjną pełni Politechnika Krakowska, która rozwija kierunek „Materiały i technologie dla obronności”. Program obejmuje m.in. projektowanie materiałów ochronnych, lekkie kompozyty, rozwiązania odporne na ekstremalne warunki pracy, a także kontakt z przemysłem przez praktyki i projekty. To istotne, ponieważ rozwój sektora obronnego wymaga kadr rozumiejących jednocześnie inżynierię materiałową, wymagania użytkownika, bezpieczeństwo, testowanie i realia wdrożeniowe.

Naturalnym integratorem tej specjalizacji jest Polski Klaster Technologii Kompozytowych. Według informacji regionalnych PKTK stanowi platformę współpracy podmiotów działających w obszarze technologii kompozytowych, w tym uczelni, jednostek naukowych, badawczych i rozwojowych, przedsiębiorców, wynalazców i instytucji otoczenia biznesu. Dla obronności taka platforma jest szczególnie ważna, ponieważ żaden pojedynczy podmiot nie obejmuje całego łańcucha: od surowca, przez półprodukt, projekt, badania, produkcję, certyfikację, integrację i wdrożenie.

Obszar kompozytów i materiałów zaawansowanych należy rozumieć jako technologię horyzontalną. Może wzmacniać wiele segmentów obronności: bezzałogowce, roboty, osłony balistyczne, elementy pojazdów, wyposażenie żołnierza, kontenery, mobilne stanowiska dowodzenia, elementy infrastruktury krytycznej, systemy radarowe, obudowy elektroniki, magazynowanie energii, transport wodoru i lekkie konstrukcje inżynieryjne. Właśnie dlatego jest to jeden z najbardziej perspektywicznych kierunków dla Małopolski.

Małopolska nie powinna jednak traktować kompozytów jedynie jako branży materiałowej. To raczej fundament nowego łańcucha wartości dual-use, w którym materiał, konstrukcja, sensor, elektronika, AI, cyberbezpieczeństwo i mobilność tworzą jeden system. Przykładem takiego kierunku może być lekka platforma bezzałogowa z kompozytową strukturą, odporną obudową elektroniki, wbudowanym śledzeniem obrazu, napędem, modułem komunikacji i systemem analizy danych. Każdy z tych elementów może mieć swoje źródło w małopolskim ekosystemie.

Największą szansą regionu jest więc integracja. Firmy takie jak HOMSA, New Era Materials, Carbon Design, Grupa Azoty Compounding, Gevorkyan Force Defence Poland i Andropol mogą tworzyć zaplecze przemysłowe. Łukasiewicz – KIT, Politechnika Krakowska i AGH mogą zapewniać badania, kadry i testowanie. PKTK może łączyć przedsiębiorstwa i budować projekty konsorcjalne. FORT Kraków może przyspieszać wdrożenia dual-use i kontakt z użytkownikiem końcowym. Razem tworzy to realną podstawę do budowy małopolskiej specjalizacji w kompozytach, lekkich strukturach i materiałach zaawansowanych dla obronności przyszłości.

Wniosek jest prosty: jeżeli Małopolska chce zbudować rozpoznawalną specjalizację w sektorze obronnym, kompozyty i materiały zaawansowane powinny być jednym z jej głównych filarów. To obszar, w którym region ma firmy, uczelnie, instytuty, klaster, akcelerator NATO DIANA, kompetencje technologiczne i realne zastosowania. Teraz najważniejsze jest przejście od mapowania potencjału do projektów demonstracyjnych, konsorcjów, testów, certyfikacji i wdrożeń.

Zobacz także na Kompozyty.net:

• Kompozyty w nowoczesnym wojsku – lekkość, wytrzymałość i bezpieczeństwo – najlepszy link uzupełniający do dłuższego artykułu o zastosowaniach wojskowych kompozytów.
• Kompozyty w centrum uwagi podczas European Defence Innovation Days 2025 w Krakowie – pokazuje kompozyty jako strategiczny materiał dla obronności europejskiej.
• SAFE UE – realna szansa dla branży kompozytów w Polsce – dobry link do części o łańcuchach dostaw, zamówieniach obronnych i szansach rynkowych.
• Wytwarzanie płyt kompozytowych węglowych jako półproduktów do elementów dronów – link techniczny do tematu UAV, CFRP i lekkich konstrukcji.
• Kompozyty i światłowody w nowej generacji dronów – o integracji kompozytów, komunikacji odpornej na zakłócenia i wymagań konstrukcyjnych dla dronów światłowodowych.
• Polska w łańcuchu dostaw dla ukraińskiego rynku dronów – dobry link do części o rynku, produkcji masowej, wymaganiach wojennych i realnych szansach dla producentów.
• Kompozyty metalowe – zastosowania – link do materiałów zaawansowanych, osłon balistycznych, pojazdów specjalnych i komponentów pracujących w ekstremalnych warunkach.
• Pianki PMI – link do lekkich materiałów rdzeniowych stosowanych m.in. w lotnictwie, wojsku, radarach i antenach.
• Włókna węglowe – kluczowy materiał w nowoczesnych kompozytach – link do tekstu o włóknach węglowych, pancerzach, pojazdach wojskowych i strukturach wysokiej wytrzymałości.
• Kompozyty jutra – Strategia Rozwoju Zaawansowanych Materiałów i Technologii Kompozytowych w Polsce – link strategiczny do szerszego kontekstu rozwoju zaawansowanych materiałów i technologii kompozytowych w Polsce.