Kompozyty ceramiczne CMC: brytyjski demonstrator łopatki silnika z SiC/SiC osiąga TRL 5

Kompozyty ceramiczne (CMC, Ceramic Matrix Composites) na bazie węglika krzemu mogą pracować w temperaturach, przy których klasyczne nadstopy niklu wymagają intensywnego chłodzenia. Brytyjskie konsorcjum z udziałem firmy Archer Technicoat oraz ośrodków AMRC i MTC wyprodukowało i wykończyło demonstrator łopatki silnika lotniczego z kompozytu SiC/SiC, potwierdzając krajową ścieżkę wytwarzania na poziomie gotowości technologicznej TRL 5.

Kompozyty ceramiczne w silniku: co zbudowało konsorcjum

Jak poinformowało 28 października 2026 r. AMRC Uniwersytetu w Sheffield w komunikacie o demonstratorze CMC, wykonany element to zakrzywiona łopatka kierująca przepływem powietrza w silniku. W projekcie uczestniczyły: Archer Technicoat Limited (ATL) z High Wycombe, specjalista od powłok, Advanced Manufacturing Research Centre (AMRC) oraz Manufacturing Technology Centre (MTC) z Coventry. Oba ośrodki należą do brytyjskiej sieci High Value Manufacturing Catapult. Specjalną formę grafitową do procesu współopracowało Niemieckie Centrum Lotnictwa i Kosmonautyki (DLR).

Uzasadnienie jest przede wszystkim termiczne. Według AMRC tradycyjne nadstopy na bazie niklu pracują w temperaturach do ok. 1 000 °C, natomiast kompozyty CMC z węglika krzemu – do ok. 1 650 °C, co ogranicza potrzebę stosowania układów chłodzenia. Wyższa temperatura pracy przekłada się na lepszą sprawność silnika, a w efekcie na niższe zużycie paliwa i emisje. Silniki lotnicze są dziś głównym, ale nie jedynym polem zastosowań tych materiałów.

Trzy etapy: infiltracja CVI, cięcie laserem, szlifowanie

Ścieżka technologiczna demonstratora obejmowała trzy etapy, za które odpowiadali kolejni partnerzy:

  1. Wytworzenie materiału (ATL). Tkane włókna z węglika krzemu (SiC) przekształcono w lity element nośny metodą chemicznej infiltracji z fazy gazowej (CVI, Chemical Vapour Infiltration) w formie grafitowej. W tym procesie osnowa ceramiczna narasta z prekursorów gazowych bezpośrednio na włóknach preformy.
  2. Szybkie przycinanie (MTC). Nadmiar materiału usunięto cięciem laserowym, które eliminuje problem zużycia narzędzi.
  3. Wykończenie precyzyjne (AMRC). Zakrzywione powierzchnie aerodynamiczne wykończono szlifowaniem ściernym na obrabiarce CNC, a otwory montażowe wykonano wiertłami koronowymi o małej średnicy, tak aby nie doprowadzić do pęknięć kruchej ceramiki. Prace uzupełniło modelowanie metrologiczne.

Węglik krzemu jest tu zarówno materiałem włókien, jak i osnowy – stąd oznaczenie SiC/SiC.

Konsorcjum podaje, że zweryfikowało całą trzyetapową ścieżkę do poziomu TRL 5 w warunkach krajowych zakładów. Jak relacjonuje CompositesWorld w artykule o brytyjskim demonstratorze SiC CMC, wynik ma być punktem odniesienia dla przyszłych linii produkcyjnych, bo pokazuje, że szybkie cięcie laserowe i precyzyjne szlifowanie mogą się wzajemnie uzupełniać. Daniel Whitehead, starszy specjalista techniczny AMRC, wskazał, że kluczowe jest ustalenie, jak obrabiać funkcjonalne komponenty z tych nowych materiałów bez ich uszkadzania. Sam projekt określił jako krok w stronę samowystarczalności Wielkiej Brytanii w zaawansowanym wytwarzaniu wysokotemperaturowym.

Od osłon turbin do pieców przemysłowych

Kompozyty CMC nie są nowością w lotnictwie cywilnym – nowa jest skala i rozproszenie kompetencji. GE Aerospace informował w 2021 r., że jego zakład w Asheville w Karolinie Północnej, wytwarzający komponenty CMC od 2014 r., wysłał stutysięczną osłonę turbiny z tego materiału. W każdym silniku LEAP pracuje 18 takich osłon. Według producenta CMC z włóknami SiC ważą jedną trzecią tego, co tradycyjne stopy metali, i mają dwukrotnie wyższą odporność temperaturową.

Potencjał wykracza jednak poza lotnictwo. Finansowany z programu Horyzont 2020 projekt CEM-WAVE (opis w bazie CORDIS), realizowany od października 2020 r. do września 2024 r. i koordynowany przez Uniwersytet w Pizie, rozwijał infiltrację CVI wspomaganą mikrofalami (MW-CVI), aby znacząco obniżyć koszty wytwarzania CMC. Celem była walidacja rury CMC z wbudowanymi czujnikami w piecu z rurami promiennikowymi – jako zamiennika stopów typu Inconel i stali nierdzewnych w przemyśle energochłonnym. Budżet projektu wyniósł ok. 4,88 mln euro, a konsorcjum liczyło 17 partnerów z Włoch, Niemiec, Wielkiej Brytanii, Francji i Hiszpanii.

Co to oznacza dla branży w Polsce?

Brytyjski przykład pokazuje, że w przypadku CMC wąskim gardłem nie jest wyłącznie sam materiał, lecz cały łańcuch: preformy z włókien SiC, infiltracja, oprzyrządowanie grafitowe, obróbka wykańczająca i metrologia. Każde z tych ogniw to osobna kompetencja, którą mogą rozwijać wyspecjalizowane firmy i laboratoria – niekoniecznie te, które wytwarzają gotowy komponent.

Dla krajowych zakładów obróbki części silników i turbin oraz dla dostawców narzędzi szczególnie interesujący jest etap wykończenia. Obróbka kruchej ceramiki kompozytowej bez wprowadzania uszkodzeń wymaga innych strategii niż obróbka nadstopów czy kompozytów polimerowych – od doboru ściernic i wierteł, przez parametry cięcia laserowego, po metody kontroli nieniszczącej. To obszar, w którym polskie zaplecze badawcze może wnieść realny wkład; o kompetencjach krajowych instytutów w dziedzinie nowoczesnych materiałów pisaliśmy m.in. w artykule o Łukasiewicz – Krakowskim Instytucie Technologicznym.

Istotny jest też kontekst strategiczny. Zarówno projekt brytyjski, jak i europejskie programy badawcze akcentują budowę własnych łańcuchów dostaw materiałów wysokotemperaturowych. Dla firm z Polski oznacza to szansę na udział w międzynarodowych konsorcjach – pod warunkiem, że wniosą do nich konkretną, mierzalną kompetencję procesową, np. w obróbce, inspekcji lub oprzyrządowaniu.

Najważniejsze informacje w skrócie

  • ATL, AMRC i MTC, z formą grafitową współopracowaną z DLR, wykonały demonstrator łopatki silnika z SiC/SiC; ścieżka produkcyjna osiągnęła poziom TRL 5.
  • Proces obejmuje infiltrację CVI tkanych włókien SiC, przycinanie laserowe, szlifowanie CNC i wiercenie wiertłami koronowymi.
  • Według AMRC kompozyty SiC CMC pracują w ok. 1 650 °C wobec ok. 1 000 °C dla nadstopów niklu.
  • Kompozyty ceramiczne trafiają także do przemysłu energochłonnego – projekt CEM-WAVE rozwijał tańszą infiltrację wspomaganą mikrofalami.

Źródła

Artykuł przygotowany przez redakcję Kompozyty.net z wykorzystaniem narzędzi sztucznej inteligencji (AI) na podstawie źródeł wymienionych powyżej. Ilustracja poglądowa została wygenerowana przez AI.

Share
Disqus Comments Loading...

Powiązane

Nabory i dotacje dla firm: 16–22 listopada 2026 r. – FEM, PARP, POLNORIS, Horyzont Europa

13 naborów dla firm: FEM 15.1 typ B do 19 listopada, Granty na Eurogranty od…

% dni temu

Kompozyty termoplastyczne w lotnictwie: Trelleborg kupuje Tri-Mack, ITHEC wskazuje bariery

Trelleborg przejmuje Tri-Mack, brytyjski projekt OPTIMA rozwija wysokowydajną produkcję struktur TPC, a konferencja ITHEC 2026…

% dni temu

Czy dostawy kompozytów wytrzymają zakłócenie? Test ResC4EU

Dostępność materiału na dziś nie mówi jeszcze, jak firma poradzi sobie z opóźnieniem lub utratą…

% dni temu

Hełmy kompozytowe HBT-02 trafiają do wojska. Maskpol rozpoczął dostawy z kontraktu SAFE

Agencja Uzbrojenia odebrała pierwsze partie aramidowych hełmów HBT-02 i kamizelek KKZ-01/K4 z Maskpolu. Kontrakty SAFE…

% dni temu

Recykling łopat turbin wiatrowych: łopata 110 m, wymienna końcówka i zakład w Szkocji

Łopata CRRC o długości 110 m z żywicą umożliwiającą odzysk surowców, modułowa końcówka z termoplastu…

% dni temu

Innowacje w kompozytach nagrodzone przez AVK: od wiertła z CFRP po pultruzję z AI

Termoplastyczna koronka wiertnicza, formowanie bez form, pultruzja projektowana przez AI i sprężony odlew mineralny z…

% dni temu